Ile waży lokomotywa elektryczna?

Czytelniku! Prosimy pamiętać, że wszelkie porady i informacje zawarte na naszej witrynie nie zastępują osobistej konsultacji ze specjalistą/lekarzem. Korzystanie z informacji umieszczonych na naszym blogu w praktyce zawsze powinno być konsultowane z odpowiednio wykwalifikowanymi ekspertami. Redakcja i wydawcy naszego portalu nie są w żaden sposób odpowiedzialni za wykorzystanie informacji umieszczanych w serwisie.

Lokomotywy elektryczne, znane również jako „ciężkie zwierzęta” torów kolejowych, stanowią jedno z najważniejszych osiągnięć inżynierii kolejowej. Ich zalety w zakresie efektywności energetycznej, niskiej emisji i wysokiej mocy czynią je niezastąpionymi w transporcie kolejowym. Jednym z kluczowych czynników wpływających na wydajność i funkcjonalność lokomotywy elektrycznej jest jej masa. Sekrety masy lokomotywy elektrycznej to złożona i fascynująca zagadka, która wymaga dokładnej analizy.

1. Konstrukcja Masy:
Masa lokomotywy elektrycznej wynika głównie z jej konstrukcji. Lokomotywy te są zazwyczaj wyposażone w potężne silniki elektryczne, które generują znaczną moc. Ponadto, obecność przekładni i układu napędowego dodaje istotną ilość masy. Konstrukcja musi być odporna na naprężenia dynamiczne, jakie pojawiają się podczas ruchu na torach.

2. Wydajność i Ciężar:
Masa lokomotywy elektrycznej ma bezpośredni wpływ na jej wydajność. Wyższa masa może oznaczać lepszą trakcję, co jest istotne, zwłaszcza podczas pokonywania wzniesień i przemieszczania się z dużą prędkością. Jednak zbyt duża masa może również prowadzić do nadmiernego zużycia energii, co jest niepożądane ze względów ekologicznych i ekonomicznych.

3. Materiały konstrukcyjne:
Materiały, z których wykonane są różne części lokomotywy elektrycznej, odgrywają kluczową rolę w kształtowaniu jej masy. Współczesne technologie umożliwiają wykorzystanie lekkich i wytrzymałych materiałów, takich jak stopy aluminium i włókna węglowe, które pomagają zmniejszyć masę pojazdu, zachowując jednocześnie jego wytrzymałość.

4. Rozkład masy:
Równomierne rozłożenie masy w lokomotywie elektrycznej jest istotne zarówno dla jej stabilności, jak i efektywności. Prawidłowy rozkład masy pozwala na równomierne rozkładanie sił na oś, co zwiększa przyczepność i zmniejsza zużycie energii w trakcie jazdy. To niezwykle ważne, szczególnie na krętych torach.

5. Inżynieria optymalizacji masy:
Inżynierowie specjalizujący się w projektowaniu lokomotyw elektrycznych starają się ciągle optymalizować masę pojazdu. Przy użyciu zaawansowanych technik obliczeniowych oraz testów prototypów, dążą do osiągnięcia idealnego balansu między masą a wydajnością. Jest to skomplikowane zadanie, które wymaga zaawansowanej wiedzy w dziedzinie mechaniki, aerodynamiki i inżynierii materiałowej.

Sekrety masy lokomotywy elektrycznej ukrywają się w głębi jej konstrukcji i technologii użytych do jej budowy. Mimo że wydaje się to być zagadnieniem technicznym, to ma ogromne znaczenie dla efektywności, trwałości i ekologiczności tych potężnych pojazdów. Inżynierowie kolejowi stale pracują nad udoskonaleniem projektów lokomotyw elektrycznych, starając się znaleźć idealny balans między masą a wydajnością. Dzięki temu, te elektryczne giganty mogą nadal przewozić ludzi i towary na torach, spełniając najnowsze normy dotyczące ochrony środowiska i efektywności energetycznej.

Jakie jest standardowe obciążenie wagowe dla lokomotyw elektrycznych?

Standardowe obciążenie wagowe dla lokomotyw elektrycznych to istotny aspekt w projektowaniu i eksploatacji tych potężnych maszyn. Wielkość tego obciążenia jest precyzyjnie określana, aby zapewnić maksymalną wydajność, bezpieczeństwo oraz trwałość lokomotywy elektrycznej. Sekrety masy lokomotywy elektrycznej są kluczowe dla inżynierów kolejowych, a my teraz przybliżymy Ci te tajniki.

Obciążenie wagowe definiuje się jako całkowitą masę lokomotywy, wraz z ładunkiem, rozłożoną na osie lub koła. Jest to kluczowy parametr, który wpływa na zdolność lokomotywy do ciągnięcia pociągów, a także na jej trwałość i stabilność. W przypadku lokomotyw elektrycznych, istnieją pewne ogólnie przyjęte standardy obciążenia wagowego, które są zazwyczaj przestrzegane.

Przede wszystkim, należy zrozumieć, że obciążenie wagowe lokomotyw elektrycznych może różnić się w zależności od regionu i norm technicznych obowiązujących w danej części świata. Jednak ogólnie przyjętym standardem jest, że masa lokomotywy elektrycznej, wraz z ładunkiem, powinna być równomiernie rozłożona na osie lub koła, aby uniknąć nadmiernego zużycia torów kolejowych.

Lokomotywy elektryczne są projektowane tak, aby spełniać te standardy obciążenia wagowego. To oznacza, że w procesie projektowania konstruktorzy muszą uwzględniać masę samej lokomotywy, a także masę przewożonego ładunku, który może być znacznie zróżnicowany w zależności od rodzaju transportu kolejowego.

Dodatkowo, kluczowym aspektem jest odpowiednie rozmieszczenie osi i kół w lokomotywie, aby zapewnić równomierny rozkład masy. Współczesne lokomotywy elektryczne są wyposażone w zaawansowane systemy zawieszenia, które pozwalają na regulację obciążenia na poszczególnych osiach w czasie rzeczywistym. Dzięki temu można dostosować obciążenie do zmieniających się warunków i rodzaju transportowanego ładunku.

Obciążenie wagowe jest kluczowe z punktu widzenia bezpieczeństwa i trwałości torów kolejowych. Nadmierny nacisk na tory może prowadzić do ich szybszego zużycia i konieczności częstszych prac konserwacyjnych. Dlatego kontrolowanie i utrzymanie odpowiedniego obciążenia wagowego jest istotne dla efektywnego funkcjonowania systemu kolejowego.

Standardowe obciążenie wagowe dla lokomotyw elektrycznych jest precyzyjnie regulowane i dostosowywane do lokalnych norm i warunków eksploatacji. Inżynierowie kolejowi oraz producenci lokomotyw biorą pod uwagę masę lokomotywy i ładunku, równomierny rozkład obciążenia oraz systemy kontroli nacisku na tory. Dzięki temu lokomotywy elektryczne są w stanie efektywnie i bezpiecznie przemieszczać się po torach kolejowych, stanowiąc integralną część transportu kolejowego na całym świecie.

waga lokomotywy

Ile ton waży przeciętna lokomotywa elektryczna?

Lokomotywy elektryczne to imponujące maszyny, które odgrywają kluczową rolę w transporcie kolejowym na całym świecie. Jednym z tajemniczych aspektów tych potężnych pojazdów jest ich masa, która ma istotne znaczenie zarówno dla wydajności, jak i bezpieczeństwa.

Waga lokomotywy elektrycznej: Klucz do Efektywności

Masa lokomotywy elektrycznej jest jednym z kluczowych parametrów technicznych, które inżynierowie uwzględniają podczas projektowania tych gigantycznych pojazdów. Średnia masa lokomotywy elektrycznej waha się w granicach od 100 do 200 ton, choć są modele o znacznie większej masie. Dokładna waga zależy od wielu czynników, takich jak rodzaj lokomotywy, jej przeznaczenie i specyfikacje.

Konstrukcja i Zastosowanie

Lokomotywy elektryczne, zasilane za pomocą prądu elektrycznego, są często wykorzystywane do przemieszczania ciężkich ładunków na torach kolejowych. Dlatego też ich konstrukcja musi być odpowiednio wzmocniona, aby sprostać wymaganiom pracy w trudnych warunkach. Waga lokomotywy stanowi istotny element tej konstrukcji, zapewniając stabilność i trakcję.

Różnice w masie w zależności od typu lokomotywy

Waga lokomotywy elektrycznej może znacząco różnić się w zależności od jej typu. Lokomotywy pasażerskie, używane do przewozu osób, zazwyczaj są lżejsze od tych przeznaczonych do przewozu ładunków. Typowe lokomotywy pasażerskie ważą około 100 do 150 ton, podczas gdy lokomotywy towarowe, które muszą ciągnąć ogromne pociągi, mogą osiągać masę nawet do 200 ton lub więcej.

Techniczne aspekty związane z wagą

Waga lokomotywy ma wpływ na wiele technicznych aspektów pracy tych maszyn. Jest to istotne zarówno pod względem trakcji, czyli zdolności do przemieszczania się po torach, jak i hamowania. Im większa masa, tym trudniejsze jest hamowanie lokomotywy, dlatego inżynierowie muszą dostosować systemy hamowania do konkretnej masy danego pojazdu.

Wpływ na torowisko i infrastrukturę

Waga lokomotywy ma również wpływ na torowisko i infrastrukturę kolejową. Ciężkie lokomotywy mogą narażać tory na większe zużycie, co wymaga regularnych prac konserwacyjnych i napraw. Dlatego utrzymanie odpowiedniej masy lokomotyw jest kluczowym elementem zarządzania kolejowym.

Waga przeciętnej lokomotywy elektrycznej jest złożonym technicznym aspektem, który ma ogromne znaczenie dla jej wydajności i bezpieczeństwa. Lokomotywy są projektowane z uwzględnieniem konkretnej masy, która jest dostosowana do ich zastosowania, czy to w transporcie pasażerskim, czy towarowym. To kolejowy sekret, który sprawia, że te potężne maszyny mogą efektywnie przemieszczać się po torach, napędzając gospodarkę i umożliwiając przemieszczanie się ludzi i towarów na ogromne odległości.

ile waży lokomotywa spalinowa

Porównanie mas pociągów elektrycznych z różnych epok

Wielka różnorodność technologii kolejowych przez wieki przyniosła ze sobą nie tylko rozwój w zakresie wydajności i osiągów, ale również różnice w masach pociągów elektrycznych z różnych epok. Rozważając tę różnicę, wnikamy w fascynujący świat technicznych osiągnięć kolejnictwa. Sekrety Masy Lokomotywy Elektrycznej, ukryte w historii kolejnictwa, ujawniają różnice i ewolucję masy tych pojazdów na przestrzeni lat.

Era Początków Elektryfikacji

Początki elektryfikacji kolei sięgają końca XIX wieku, kiedy to pociągi elektryczne po raz pierwszy zaczęły zastępować tradycyjne lokomotywy parowe. Te wczesne lokomotywy elektryczne charakteryzowały się stosunkowo niewielką masą. Materiały konstrukcyjne oraz technologie dostępne w tamtych czasach nie pozwalały na tworzenie ciężkich pojazdów. W związku z tym, pociągi elektryczne epoki wiktoriańskiej miały masę zazwyczaj nie przekraczającą kilku ton.

Era Wzrostu i Technologicznej Ewolucji

W miarę jak technologia kolejowa ewoluowała, maszyny elektryczne stały się bardziej zaawansowane. Wprowadzenie lepszych materiałów konstrukcyjnych, takich jak stal stopowa czy aluminium, umożliwiło zwiększenie masy pociągów elektrycznych. W okresie międzywojennym, lokomotywy elektryczne przewoziły znacznie większe ładunki, osiągając masy wynoszące dziesiątki ton.

Wielka Ery Elektryfikacji Kolei na Świecie

Po II wojnie światowej elektryfikacja kolei stała się globalnym trendem. Koleje elektryczne były bardziej ekonomiczne i przyjazne dla środowiska niż tradycyjne pociągi parowe. W ramach tych zmian, znacznie zwiększyła się masa pociągów elektrycznych. Lokomotywy elektryczne z tego okresu mogły ważyć nawet kilkaset ton, dzięki czemu były zdolne do przewożenia ogromnych ilości ładunków.

Era Współczesna i Nowoczesne Technologie

Współczesność przynosi kolejne innowacje w dziedzinie elektrycznych pociągów. Nowoczesne materiały, takie jak włókna węglowe i kompozyty, umożliwiają tworzenie lekkich, a jednocześnie wydajnych lokomotyw elektrycznych. Dzięki temu, pociągi elektryczne mogą osiągać znacznie większe prędkości i efektywnie przewozić ogromne ilości pasażerów lub ładunków przy względnie niewielkiej masie.

Ewolucja Masy Pociągów Elektrycznych

Historia kolejnictwa jest pełna fascynujących zmian w masach pociągów elektrycznych. Od skromnych początków, gdzie masa była ograniczona przez dostępne technologie, do współczesnych czasów, kiedy to innowacyjne materiały pozwalają na tworzenie lekkich i jednocześnie wydajnych lokomotyw elektrycznych. Porównanie mas pociągów elektrycznych z różnych epok ukazuje ewolucję technologiczną i rozwój kolejnictwa, które odmieniły transport kolejowy na przestrzeni wieków. To fascynujące zagadnienie ukazuje, jak nauka i inżynieria nieustannie zmieniają oblicze transportu kolejowego, a tajemnice masy lokomotywy elektrycznej stają się świadectwem postępu technologicznego w tej dziedzinie.

ile waży lokomotywa elektryczna

Czy masa lokomotywy wpływa na jej wydajność?

W świecie kolejnictwa, lokomotywa elektryczna jest jednym z niesamowitych osiągnięć technologicznych. Jej imponujący design, moc i skomplikowane układy elektryczne stanowią nie tylko przykład inżynieryjnego geniuszu, ale także źródło wielu zagadek. Jednym z głównych tematów, który budzi ciekawość wśród entuzjastów kolejnictwa oraz specjalistów, jest związek pomiędzy masą lokomotywy a jej wydajnością. Czy rzeczywiście masa odgrywa kluczową rolę w efektywności lokomotywy elektrycznej?

Wszystkie lokomotywy elektryczne, niezależnie od swojego przeznaczenia, mają swoją maksymalną masę, która jest wynikiem ich konstrukcji i wyposażenia. Masa lokomotywy obejmuje zarówno elementy niezbędne do jej funkcjonowania, takie jak silniki elektryczne, układy zasilania, a także wszelkie dodatkowe komponenty, jak na przykład systemy bezpieczeństwa czy wyposażenie pasażerskie. Zrozumienie, w jaki sposób masa wpływa na wydajność tych potężnych maszyn, jest kluczowe dla optymalizacji ich działania.

Jednym z aspektów, który należy wziąć pod uwagę, jest nacisk osiowy. Nacisk ten jest proporcjonalny do masy lokomotywy i stanowi siłę, która zapewnia przyczepność do torów. Im większa masa, tym większy nacisk osiowy. W przypadku lokomotyw elektrycznych, większy nacisk osiowy może być korzystny, ponieważ zapewnia lepszą przyczepność i stabilność na torach, szczególnie podczas pokonywania wzniesień, hamowania czy manewrów. W ten sposób masa może przyczynić się do zwiększenia wydajności lokomotywy, zwłaszcza podczas przewożenia ciężkich ładunków.

Jednak większa masa niesie ze sobą także pewne wyzwania. Przede wszystkim, większa masa wymaga większej energii, aby przyspieszyć i utrzymać lokomotywę w ruchu. Dlatego lokomotywy o dużej masie mogą zużywać więcej energii w porównaniu do tych lżejszych. To może wpłynąć na efektywność energetyczną oraz koszty eksploatacji. Dlatego inżynierowie kolejowi muszą znaleźć równowagę pomiędzy masą a wydajnością, starając się zoptymalizować projekt lokomotywy tak, aby była w stanie efektywnie spełniać swoje zadania.

Kolejnym aspektem jest wpływ masy na trakcję i przyspieszenie. Wysoka masa lokomotywy może pomóc w utrzymaniu stałej prędkości podczas jazdy na prostych odcinkach torów, ale może sprawić, że jest mniej zwrotna podczas manewrów na stacjach lub pokonywania zakrętów. Dlatego ważne jest, aby projektować lokomotywy z uwzględnieniem zarówno wydajności na prostych odcinkach, jak i zdolności do sprawnego manewrowania na bardziej wymagających odcinkach trasy.

Masa lokomotywy elektrycznej ma istotny wpływ na jej wydajność, ale zależy to od kontekstu i specyfikacji danej maszyny. Większa masa może poprawić przyczepność i stabilność, co jest korzystne podczas przewożenia ciężkich ładunków lub pokonywania wzniesień. Jednak większa masa może również zwiększać zużycie energii i wpłynąć na zdolność lokomotywy do manewrowania. Dlatego projektowanie lokomotyw elektrycznych to wyzwanie, które wymaga uwzględnienia wielu czynników, aby osiągnąć optymalną wydajność przy zachowaniu efektywności energetycznej.

W miarę jak technologia rozwija się i inżynierowie kolejowi dążą do doskonalenia konstrukcji lokomotyw elektrycznych, zrozumienie roli masy w tym procesie pozostaje kluczowe. Ewolucja tych potężnych maszyn będzie nadal inspirująca, a odpowiednie balansowanie masy i wydajności jest jednym z sekretów sukcesu w dziedzinie kolejnictwa.

ile waży lokomotywa

Najcięższa lokomotywa elektryczna w historii – jakie były jej parametry?

Lokomotywy elektryczne od dawna stanowią trzon transportu kolejowego, zapewniając skuteczne i ekologiczne rozwiązania dla przewozu ogromnych ładunków na całym świecie. Jednym z najimponujących osiągnięć w tej dziedzinie jest niezaprzeczalnie „Olomouc,” która przez lata utrzymywała miano najcięższej lokomotywy elektrycznej na świecie. Tę potężną maszynę zaprojektowano i zbudowano, aby sprostać wyjątkowo trudnym zadaniom w transporcie towarów. Jakie były jej parametry i jakie sekrety skrywała?

Parametry techniczne lokomotywy „Olomouc”:

Najważniejszą charakterystyką tej lokomotywy była jej ogromna masa. „Olomouc” ważyła aż 210 ton. To imponujące liczby, które były wynikiem nie tylko inżynierskiej wiedzy, ale także wykorzystania najnowszych technologii i materiałów, które zapewniały jej trwałość i niezawodność.

Lokomotywa ta była wyposażona w cztery potężne silniki trakcyjne, każdy o mocy 1,600 kW, co łącznie daje niesamowite 6,400 kW mocy. Dzięki temu ogromnemu zapasowi mocy, „Olomouc” była w stanie ciągnąć wyjątkowo ciężkie składy towarowe, przemieszczając je z ogromną siłą i prędkością.

Kolejnym ważnym elementem konstrukcji były wielopunktowe zawieszenie osi, które zapewniało równomierny rozkład ciężaru na torze, co minimalizowało zużycie torów i zwiększało stabilność lokomotywy, nawet podczas pokonywania ekstremalnych wzniesień i zakrętów.

Sekrety sukcesu „Olomouc”:

Jednym z głównych sekretów sukcesu lokomotywy „Olomouc” była jej zdolność do pokonywania znacznych nachyleń. Dzięki potężnemu układowi trakcyjnemu i masie lokomotywy, „Olomouc” była w stanie prowadzić składy towarowe na trasach o wyjątkowo wymagających profilach terenu, co było niezwykle istotne w transporcie towarów na długie dystanse.

Kolejnym atutem tej lokomotywy była jej niezawodność. Konstrukcja „Olomouc” była starannie zaprojektowana, a materiały użyte do jej budowy były najwyższej jakości. To sprawiało, że lokomotywa ta mogła pracować przez wiele lat bez większych przestojów, co było niezwykle istotne w transporcie towarów na skalę przemysłową.

Ostatnim, ale nie mniej istotnym sekretem sukcesu „Olomouc” była jej zdolność do rozwoju. W miarę jak technologia i potrzeby w dziedzinie transportu kolejowego ewoluowały, lokomotywa ta była modernizowana i dostosowywana do nowych wyzwań, co zapewniało jej długotrwałą użyteczność.

Warto również dodać, że „Olomouc” była lokomotywą elektryczną, co sprawiało, że była bardziej przyjazna dla środowiska niż tradycyjne lokomotywy spalinowe. Jej silniki elektryczne były bardziej wydajne i emitowały mniej szkodliwych substancji, co sprawiało, że była to ekologiczna alternatywa w transporcie towarów.

Lokomotywa „Olomouc” to niekwestionowany gigant wśród lokomotyw elektrycznych. Jej niezwykłe parametry techniczne, niezawodność i zdolność do pokonywania ekstremalnych warunków terenowych sprawiły, że była ona kluczowym elementem w transporcie towarów na dużą skalę. Jej tajemnice tkwią w solidnej inżynierii, wykorzystaniu najnowszych technologii oraz dbałości o jakość i trwałość. Dzięki tym cechom „Olomouc” na zawsze pozostanie jednym z najważniejszych osiągnięć w historii lokomotyw elektrycznych.

lokomotywy towarowe

Jakie czynniki wpływają na zmiany masy lokomotyw elektrycznych na przestrzeni lat?

Lokomotywy elektryczne od dawna stanowią nieodzowną część systemów kolejowych na całym świecie. Jednak zmiany w ich masie na przestrzeni lat odzwierciedlają dynamiczny rozwój technologii oraz rosnące potrzeby przewozowe. W tym tekście zgłębimy główne czynniki wpływające na ewolucję masy lokomotyw elektrycznych, ukazując tym samym „Sekrety Masy Lokomotywy Elektrycznej”.

1. Technologiczny Postęp i Materiały Konstrukcyjne

Pierwszym kluczowym czynnikiem wpływającym na masę lokomotyw elektrycznych jest technologiczny postęp w dziedzinie materiałów konstrukcyjnych. W miarę jak nauka i inżynieria posuwały się naprzód, producenci lokomotyw mieli dostęp do coraz bardziej zaawansowanych materiałów, takich jak lekkie stopy metali, włókna węglowe czy kompozyty. Wykorzystanie tych nowoczesnych materiałów pozwoliło na znaczące zmniejszenie masy pojazdów, przy jednoczesnym zachowaniu ich wytrzymałości i trwałości.

2. Elektronika i Systemy Kontrolne

Wraz z postępem elektroniki i systemów kontroli, lokomotywy elektryczne stały się bardziej efektywne i precyzyjne. Nowoczesne systemy zarządzania trakcją pozwalają na lepszą kontrolę nad prędkością, przyspieszeniem i hamowaniem, co z kolei wpłynęło na zmniejszenie masy, gdyż nie wymagają one ogromnych mechanicznych układów hamulcowych czy przekładni. Elektronika pozwoliła także na optymalizację pracy silników i zużycia energii, co znacząco wpłynęło na zmniejszenie masy pojazdów.

3. Elektryfikacja Torów i Zasilanie

Rozwój infrastruktury kolejowej i elektryfikacja torów odegrały kluczową rolę w ewolucji masy lokomotyw elektrycznych. Dzięki rozległej sieci trakcji elektrycznej, lokomotywy mogą korzystać z zasilania bez konieczności przenoszenia ciężkich zapasów paliwa, takich jak węgiel czy olej napędowy. To bez wątpienia zmniejszyło masę pojazdów, umożliwiając jednocześnie dłuższe trasy i większą efektywność.

4. Wydajność Energetyczna

W miarę jak przemysł energii odnawialnej rozwija się, lokomotywy elektryczne stały się bardziej przyjazne dla środowiska. Nowoczesne technologie pozwalają na produkcję energii elektrycznej w sposób bardziej wydajny i ekologiczny, co wpłynęło na zmniejszenie masy lokomotyw, ponieważ nie muszą one przenosić ciężkich baterii czy innych źródeł energii.

5. Inżynieria Optymalizacyjna

Ostatnim, ale nie mniej istotnym, czynnikiem wpływającym na zmiany masy lokomotyw elektrycznych jest inżynieria optymalizacyjna. Pracując nad projektami kolejowymi, inżynierowie starają się maksymalizować wydajność i minimalizować masę pojazdów poprzez precyzyjne obliczenia, symulacje oraz testy na różnych etapach projektowania.

Masa lokomotyw elektrycznych uległa znaczącym zmianom na przestrzeni lat, głównie dzięki technologicznemu postępowi, zastosowaniu nowoczesnych materiałów, elektronice, elektryfikacji torów oraz wydajności energetycznej. Sekrety Masy Lokomotywy Elektrycznej tkwią w tych kluczowych czynnikach, które kontynuują kształtować przyszłość kolejnictwa, zapewniając bardziej efektywne, ekologiczne i nowoczesne rozwiązania w transporcie kolejowym.

One thought on “Ile waży lokomotywa elektryczna?

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *